III. PHƯƠNG PHÁP VẼ TRANH
Trên cơ sở những kiến thức chung đã nêu ở trên, những yêu cầu về hình thức, phương pháp bố cục và lựa chọn chủ đề, nội dung, người học vẽ còn phải trải qua một quá trình nghiên cứu, rèn luyện và thực hành trên nhiều bài tập để làm sáng tỏ những điều đã học.
Một bài vẽ tranh cũng giống như một bài vẽ theo mẫu hay một bài vẽ trang trí, tức là cũng phải luôn luôn tiến hành từ bao quát đến chi tiết, từ tổng thể đến các bộ phận. Khi bắt đầu vẽ thường thông qua trình tự các bước như sau:
1. Nghiên cứu lựa chọn chủ đề
Nghiên cứu kỹ đề tài vì trong một đề tài lớn có nhiều đề tài nhỏ. Người vẽ phải biết khai thác những gì phù hợp với suy nghĩ, sở thích, cảm xúc của mình để dễ vẽ, gây được hứng thú và phản ánh đúng nội dung chủ đề. Người vẽ hình dung nhớ lại hoặc tưởng tượng những hình tượng tiêu biểu, cần thiết như dáng người, dáng các con vật, cây cối, nhà cửa, núi đồi...và nên vẽ những gì, hình tượng nào là chủ yếu, hình tượng nào là phụ.
Để có được những hình tượng sinh động người vẽ phải có sự tinh tế, nhạy cảm qua việc quan sát, nhận xét thấu đáo những gì đã trông thấy hay nghe kể chuyện hoặc thông qua những ghi chép từ thực tế (ký họa), căn cứ vào đó làm phác thảo và lấy tài liệu, tiếp tục nghiên cứu sâu thêm để dựng bố cục…Nhưng dù bằng phương pháp nào thì người vẽ cũng phải dựa trên cơ sở thực tế, tìm hiểu nghiên cứu trong cuộc sống thì những hình ảnh đưa vào tranh mới tốt, mới gợi được cảm xúc cho người xem.
2. Xây dựng bố cục
Cần phân tích để thấy rằng muốn thể hiện nội dung cần phải vẽ những gì ? Hình vẽ phải thể hiện được cái động, tĩnh của người và cảnh vật như thế nào ? Vẽ ở đâu ? (trong nhà, ngoài cánh đồng, làng bản, thành phố, nhà trường…) Đâu là hình ảnh chính của chủ đề, hình ảnh phụ hỗ trợ để làm cho nội dung phong phú hơn.
Trên cơ sở ý tưởng chủ đề đã suy nghĩ đó người vẽ phác thảo các mảng chính, mảng phụ sao cho phù hợp. Hình ảnh chính, phụ được quy vào các mảng to, nhỏ để làm rõ trọng tâm của tranh, phác bằng nét kỷ hà hình, dáng thế chung của các mảng và tỷ lệ của chúng với nhau. Sự liên kết của các mảng và nền, nhịp điệu, xa gần, lớn nhỏ... sao cho hài hoà cân đối, tránh sắp xếp hình mảng lặp lại, đều nhau. Cần sắp đặt các mảng trống (như nền trời, đất) sao cho bố cục không bị chật chội hoặc trống trải, rời rạc.
3. Phác thảo bố cục đen trắng, phác thảo màu
Khi đã có đầy đủ các yếu tố cần thiết để xây dựng, sáng tác một bức tranh theo chủ đề nội dung đã xác định, người vẽ cần dành nhiều thời gian, tình cảm và cả trí tuệ nữa để suy nghĩ sắp xếp, bố cục hình mảng con người và sự vật sao cho đẹp, hợp lý và rõ ý, Nêu bật được nội dung chủ đề một cách sâu sắc nhất. Đó là tìm phác thảo bố cục. Trong quá trình tìm phác thảo bố cục (thường vẽ trên khổ giấy nhỏ bằng ½ tờ giấy A4) luôn phải tìm phác thảo theo nhiều dạng, nhiều góc độ khác nhau. Phải vẽ nhiều phác thảo bố cục với sự sắp xếp đơn giản trước, tức là thử đặt hình mảng con người, cảnh vật bằng các mảng đậm nhạt, to nhỏ, hình vẽ đơn giản chưa có chi tiết về dáng hình và đặc điểm của các nhân vật, để tập trung cho sự suy nghĩ vào việc thay đổi vị trí tìm ra nhiều phương án bố cục khác nhau.
Khi tìm phác thảo đen trắng, phải luôn có ý thức tìm và sắp xếp các mảng chính, phụ hài hòa, hợp lý, nên tập trung vào mảng chính để diễn tả sau đó dùng tư liệu và vận dụng nhận thức bằng trí tưởng tượng của bản thân để thêm, bớt những mảng hình cần thiết để tạo cho bố cục một sự chặt chẽ, hấp dẫn cả về hình thức lẫn nội dung.
Sau khi đã có phác thảo đen trắng hoàn chỉnh về bố cục và đậm nhạt thì ta chuyển sang làm phác thảo màu, tức là tìm mảng hình, mảng màu sao cho đẹp, cho đúng đậm nhạt và phù hợp với màu sắc không thể tách rời nhau, vì nếu có màu đẹp mà đậm nhạt không tốt thì hình ảnh sắp xếp trong tranh sẽ lộn xộn.
4. Vẽ hình
Sau khi đã có phác thảo bố cục bằng mảng thì ta chuyển sang tìm hình ảnh (người và cảnh vật) sao cho phù hợp với chủ đề